Bỏ qua đến nội dung

Lễ hội đền Mẫu Đồng Đăng - Sắc xuân linh thiêng nơi biên ải xứ Lạng

Diễn ra vào ngày mùng 10 tháng Giêng âm lịch hằng năm tại thị trấn Đồng Đăng, huyện Cao Lộc, lễ hội đền Mẫu Đồng Đăng mở màn cho chuỗi hội xuân rộn rã nơi miền biên viễn xứ Lạng. Sự kiện kết tinh tín ngưỡng thờ Mẫu Thượng Ngàn của người Việt cùng những điệu múa sư tử mèo, võ cổ truyền và sắc màu văn hóa Tày, Nùng đặc sắc.

NSSC Lạng SơnĐăng: Cập nhật lần cuối: 12 phút đọc

Cổng Tam quan treo đèn lồng đỏ rực rỡ trong lễ hội đền Mẫu Đồng Đăng tại Lạng Sơn

Giữa tiết trời xuân se lạnh của miền sơn cước Đông Bắc, lễ hội đền Mẫu Đồng Đăng từ lâu đã trở thành điểm hẹn văn hóa tâm linh mở đầu cho mùa trẩy hội tháng Giêng trên toàn tỉnh Lạng Sơn. Không gian sự kiện tại khu phố Mẫu Sơn, thị trấn Đồng Đăng, huyện Cao Lộc quy tụ đồng bào các dân tộc Tày, Nùng, Kinh, Dao cùng hướng về cội nguồn dân tộc, tôn vinh vẻ đẹp tín ngưỡng thờ Mẫu và lan tỏa khát vọng thái bình nơi cửa ngõ biên cương Tổ quốc.

Nguồn gốc tín ngưỡng và không gian của lễ hội đền Mẫu Đồng Đăng

Hình thành gắn liền với lịch sử hơn hai thế kỷ của ngôi cổ tự nơi vùng biên ải Cao Lộc, lễ hội đền Mẫu Đồng Đăng phản ánh chiều sâu văn hóa tinh thần của cư dân miền núi phía Bắc. Sự kiện lưu giữ mạch nguồn tín ngưỡng dân gian bản địa cùng dấu ấn lịch sử trên con đường thiên lý Bắc Nam qua nhiều triều đại.

Dấu ấn Đồng Đăng linh tự và tích xưa nơi cửa ải

Không gian trung tâm diễn ra lễ hội đền Mẫu Đồng Đăng chính là quần thể di tích đền Mẫu Đồng Đăng, ngôi cổ tự mang tên chữ Đồng Đăng linh tự tựa lưng vào dãy núi đá vôi hùng vĩ giữa lòng thị trấn vùng biên. Theo văn bia ma nhai khắc trên vách đá núi cổ vào năm Kỷ Tỵ 1809 dưới triều Nguyễn, ngôi đền ban đầu được khởi dựng tại một mái đá tự nhiên cách vị trí hiện tại khoảng ba trăm mét về phía đông bắc, sau đó mới di dời về trung tâm phố Mẫu Sơn để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa tâm linh của nhân dân bản địa.

Cấu trúc thờ tự bên trong Đồng Đăng linh tự tuân thủ bố cục tiền Phật hậu Thánh gồm năm gian thờ liên hoàn, kết hợp hài hòa triết lý từ bi của Phật giáo với tín ngưỡng thờ Tam Tòa Thánh Mẫu và Chúa Thượng Ngàn cai quản non ngàn xứ Lạng. Nếu tại vùng đồng bằng Bắc Bộ, nhân dân ngưỡng vọng trung tâm thờ Mẫu Liễu Hạnh tại Khu di tích Phủ Dầy, thì nơi phên giậu Đông Bắc, ngôi đền tại thị trấn Đồng Đăng chính là điểm tựa tâm linh trọng yếu trấn giữ cửa ải biên thùy.

Trên con đường thiên lý cổ nối từ kinh thành Thăng Long vượt qua quần thể di tích ải Chi Lăng tiến lên cửa ải Đồng Đăng từng in dấu chân của nhiều bậc danh thần và thi nhân đất Việt. Tương truyền vào cuối thế kỷ XVI, Trạng nguyên Phùng Khắc Khoan trên đường đi sứ trở về đã xướng họa thơ văn cùng Thánh Mẫu Liễu Hạnh và khởi xướng việc trùng tu ngôi đền, còn đến thế kỷ XIX các danh sĩ như Tam nguyên Yên Đổ Nguyễn Khuyến cũng lưu lại cảm xúc sâu lắng trước vẻ đẹp Đồng Đăng linh tự.

Thời khắc khai hội ngày mùng 10 tháng Giêng đầu xuân

Theo lệ cổ truyền được duy trì bền bỉ qua nhiều thế hệ cư dân huyện Cao Lộc, lễ hội đền Mẫu Đồng Đăng chính thức khai hội vào ngày mùng 10 tháng Giêng âm lịch hằng năm, khi mầm cây nảy lộc trên các triền núi đá vôi thuộc vùng Công viên địa chất Lạng Sơn. Việc lựa chọn ngày mùng 10 tháng Giêng mang ý nghĩa mở màn cho chuỗi hội xuân xứ Lạng với nghi thức bao sái khám thờ, treo cờ thần ngũ sắc và đèn lồng đỏ dọc khu phố Mẫu Sơn.

Phương diện cấu trúc lễ hộiNội dung chi tiết tại di tíchÝ nghĩa lịch sử và văn hóa bản địa
Thời gian chính hộiTổ chức định kỳ vào ngày mùng 10 tháng Giêng âm lịch hằng nămMở đầu chuỗi hội xuân truyền thống trên toàn địa bàn tỉnh Lạng Sơn
Không gian thực hànhKhuôn viên Đồng Đăng linh tự và các tuyến phố trung tâm thị trấn Đồng ĐăngKết nối không gian thờ tự cổ kính với sinh hoạt cộng đồng vùng biên
Hệ thống thần điệnPhụng thờ Phật Chuẩn Đề, Quan Thế Âm, Tam Tòa Thánh Mẫu và Chầu Lục, Chầu MườiThể hiện sự dung hợp giữa Phật giáo và tín ngưỡng thờ Mẫu bản địa
Di sản diễn xướngNghi lễ tế Mẫu cổ truyền, múa sư tử mèo, võ cổ truyền xứ Lạng, hát Sli hát LượnBảo tồn kho tàng nghệ thuật dân gian đặc sắc của đồng bào Tày, Nùng
Không gian giao lưuTái hiện nét đẹp chợ xuân biên giới Đồng Đăng gắn với văn hóa ẩm thực truyền thốngThúc đẩy giao lưu văn hóa và thắt chặt tình đoàn kết các dân tộc anh em

Nghi thức tế lễ cổ truyền trong lễ hội đền Mẫu Đồng Đăng

Phần lễ của lễ hội đền Mẫu Đồng Đăng được tổ chức trang nghiêm theo đúng nghi điển cổ truyền của dân tộc, thể hiện tấm lòng thành kính tri ân công đức các vị thánh thần đã che chở cho bờ cõi biên cương. Toàn bộ nghi thức từ lễ mộc dục, lễ cáo yết đến đại lễ tế chính đều do các bậc cao niên uy tín của địa phương đảm nhiệm.

Đông đảo người dân và cờ ngũ sắc rực rỡ trước sân lễ hội đền Mẫu Đồng Đăng
Đông đảo người dân và cờ ngũ sắc rực rỡ trước sân lễ hội đền Mẫu Đồng Đăng

Đại lễ dâng hương Tam Tòa Thánh Mẫu và cung Phật

Ngay từ sáng sớm ngày mùng 10 tháng Giêng, tiếng chuông đồng trên cổng tam quan Đồng Đăng linh tự ngân vang báo hiệu thời khắc cử hành đại lễ dâng hương lên cung Tam Bảo. Tiếp nối là đại lễ tế Tam Tòa Thánh Mẫu tại chính điện và cung Sơn Trang thờ Mẫu Thượng Thiên, Mẫu Thượng Ngàn, Mẫu Thoải Phủ, Đức Chúa Liễu Hạnh cùng Chầu Mười Đồng Mỏ, Chầu Lục Cung Nương với mâm lễ vật chay tịnh và xôi ngũ sắc truyền thống, giữ gìn sự trang nghiêm và loại bỏ hoàn toàn các hủ tục mê tín dị đoan.

Lễ cầu quốc thái dân an và mưa thuận gió hòa

Sau nghi thức tế lễ trong nội điện, phần lễ khai mạc chính thức của lễ hội đền Mẫu Đồng Đăng diễn ra tại khoảng sân rộng phía trước cổng tam quan với tiếng trống khai hội vang dội cả vùng núi rừng Cao Lộc. Các bậc bô lão và nhân dân các dân tộc cùng thực hiện nghi thức dâng hương cầu quốc thái dân an, biên cương vững bền, mưa thuận gió hòa và mùa màng tươi tốt.

  • Nghi thức cáo yết thần linh đêm mùng 9 tháng Giêng: Các bậc cao niên thực hiện lễ tịnh đàn, kiểm tra toàn bộ pháp khí thờ tự và dâng hương báo cáo chư vị Phật Thánh trước ngày mở hội.
  • Lễ dâng hương khai xuân sáng mùng 10 tháng Giêng: Cử hành trang trọng tại năm gian thờ của Đồng Đăng linh tự, kết nối tâm nguyện tri ân tiền nhân của cộng đồng các dân tộc Tày, Nùng, Kinh.
  • Diễn xướng chúc văn ca ngợi công đức Thánh Mẫu: Lời văn tế cổ truyền ôn lại truyền thống dựng nước và tôn vinh hình tượng Mẫu Thượng Ngàn che chở cho núi rừng, bản làng xứ Lạng.
  • Thực hành văn hóa tín ngưỡng văn minh: Duy trì trật tự không gian nội tự, hướng dẫn người dân dâng hương thành tâm và bảo vệ cảnh quan di tích.

Lời cầu nguyện đầu năm tại lễ hội đền Mẫu Đồng Đăng mang lại nguồn động viên tinh thần to lớn để mỗi gia đình bước vào một năm lao động sản xuất mới với niềm tin và ý chí vươn lên xây dựng quê hương.

Diễn xướng dân gian đặc sắc tại lễ hội đền Mẫu Đồng Đăng

Khi các nghi thức tế lễ trang nghiêm khép lại, không gian lễ hội đền Mẫu Đồng Đăng lập tức bừng lên sức sống sôi động của phần hội trải dài khắp sân đền và tuyến phố thị trấn Đồng Đăng. Đây là dịp để các nghệ nhân dân gian từ khắp các xã vùng cao của huyện Cao Lộc hội tụ, phô diễn những di sản văn hóa phi vật thể độc bản của xứ Lạng.

Các nghệ nhân trình diễn múa sư tử mèo truyền thống trong lễ hội đền Mẫu Đồng Đăng
Các nghệ nhân trình diễn múa sư tử mèo truyền thống trong lễ hội đền Mẫu Đồng Đăng

Nghệ thuật múa sư tử mèo và võ cổ truyền xứ Lạng

Điểm nhấn nghệ thuật cuốn hút bậc nhất trong phần hội của lễ hội đền Mẫu Đồng Đăng chính là màn hội tụ của các đội múa sư tử mèo đến từ bản làng người Tày, người Nùng. Chiếc đầu sư tử mèo xứ Lạng được chế tác thủ công công phu với khuôn mặt tròn vừa mang nét uy dũng của chúa sơn lâm, vừa có nét hiền lành của loài mèo giúp nhà nông bảo vệ mùa màng. Trong tiếng trống cái hòa cùng nhịp chiêng đồng, chũm chọe rộn rã, các chàng trai trong trang phục áo chàm điều khiển đầu sư tử mèo thực hiện những vũ đạo linh hoạt cùng nhân vật đeo mặt nạ khỉ và đười ươi hóm hỉnh.

Song hành cùng nhịp trống múa sư tử mèo là những màn biểu diễn võ cổ truyền xứ Lạng đầy khí phách thượng võ ngay trước sân Đồng Đăng linh tự. Các võ sinh lần lượt đi quyền, múa côn, múa đao và trình diễn các bài đối luyện truyền thống. Sự kết hợp giữa vũ đạo dân gian và võ cổ truyền xứ Lạng khơi dậy niềm tự hào về truyền thống quật cường trên dải đất biên cương từng ghi dấu những trang sử hào hùng liên kết với Khu di tích Chiến thắng Biên giới 1950 trên tuyến đường số 4 lịch sử.

Sắc màu hát Sli hát Lượn và chợ xuân vùng biên

Bên cạnh tiếng trống chiêng sôi động, không gian lễ hội đền Mẫu Đồng Đăng còn quyến rũ lòng người bởi những giai điệu dân ca mượt mà của nghệ thuật hát Sli hát Lượn và hát Then đàn tính. Từng tốp nam nữ thanh niên dân tộc Nùng, dân tộc Tày trong bộ trang phục chàm mới cùng cất tiếng hát đối đáp giao duyên vào ngày mùng 10 tháng Giêng, ca ngợi cảnh sắc thiên nhiên Cao Lộc và chúc tụng mùa màng bội thu, kết hợp cùng các trò chơi kéo co, đẩy gậy, tung còn, cờ người.

Một nét văn hóa đặc trưng khác không thể tách rời khỏi lễ hội đền Mẫu Đồng Đăng là không khí nhộn nhịp của chợ xuân biên giới Đồng Đăng họp dọc các khu phố quanh đền, nơi đồng bào trao đổi nông sản núi rừng lấy may đầu năm. Không gian ẩm thực bản địa dịp hội xuân cũng hiện lên đậm đà bản sắc với hương thơm của thức quà bánh cuốn trứng Đồng Đăng nóng hổi, nghệ thuật chế biến công phu của món khâu nhục Lạng Sơn truyền thống, hay hương vị hài hòa trong bát phở chua Lạng Sơn trứ danh xứ Lạng.

Giá trị gắn kết cộng đồng và bảo tồn lễ hội đền Mẫu Đồng Đăng

Trải qua bao biến thiên của thời gian, lễ hội đền Mẫu Đồng Đăng vẫn giữ vững vị thế là sự kiện văn hóa tâm linh tiêu biểu của tỉnh Lạng Sơn mỗi dịp Tết đến xuân về. Giá trị của lễ hội thể hiện sức mạnh cố kết cộng đồng bền chặt giữa các dân tộc anh em nơi địa đầu Tổ quốc.

Biểu tượng giao thoa văn hóa nơi phên giậu Tổ quốc

Nhìn từ góc độ nhân học di sản, lễ hội đền Mẫu Đồng Đăng là minh chứng sống động cho quá trình giao lưu văn hóa hài hòa giữa người Kinh với cộng đồng người Tày, người Nùng bản địa. Trong không gian di tích Đồng Đăng linh tự, tín ngưỡng thờ Tam Tòa Thánh Mẫu gắn với huyền tích Chúa Liễu Hạnh đã hòa quyện tự nhiên với tín ngưỡng thờ thần rừng và các hình thức diễn xướng múa sư tử mèo, hát Sli hát Lượn của cư dân miền núi.

Gìn giữ mạch nguồn di sản hội xuân truyền thống

Chính quyền và ngành văn hóa huyện Cao Lộc luôn chú trọng bảo tồn lễ hội đền Mẫu Đồng Đăng theo hướng bền vững, giữ nguyên vẹn nghi thức tế lễ cổ truyền, đồng thời mở rộng không gian để các câu lạc bộ múa sư tử mèo, các võ đường võ cổ truyền xứ Lạng và nghệ nhân hát Sli hát Lượn truyền nghề cho thế hệ trẻ. Trên hành trình số hóa và tôn vinh kho tàng văn hiến bản địa, chuyên trang Lạng Sơn NSSC đóng vai trò cầu nối thông tin bách khoa tin cậy, giới thiệu trọn vẹn chiều sâu văn hóa của vùng đất biên thùy.

Khép lại ngày hội xuân rộn rã ngày mùng 10 tháng Giêng bên sườn núi đá vôi thị trấn vùng biên, dư âm của tiếng trống chiêng, sắc cờ thần rực rỡ và phiên chợ xuân biên giới Đồng Đăng trong lễ hội đền Mẫu Đồng Đăng vẫn ngân vang mãi trong lòng người trẩy hội. Sự kiện không chỉ mở đầu cho năm mới an khang tại xứ Lạng mà còn là biểu tượng trường tồn của đạo lý uống nước nhớ nguồn và sức sống văn hóa Việt Nam nơi phên giậu thiêng liêng của Tổ quốc.

Chia sẻ:
LC

NSSC Lạng Sơn

langson.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Lạng Sơn.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Lễ hội Lạng Sơn.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất